Thực trạng ngàn chăn nuôi lợn Việt Nam sau ASF

Sau khi dịch tả lợn Châu Phi (ASF)  xuất hiện tại Việt Nam, nhiều kỷ lục trong ngành chăn nuôi lợn đã xảy ra, cùng nhìn lại thực trạng ngàn chăn nuôi lợn Việt Nam sau ASF.

Đầu con giảm do ảnh hưởng của ASF

Dịch tả lợn Châu Phi (ASF)  xuất hiện tại Việt Nam vào tháng 2/2019. Đến cuối tháng 12/2019 nước ta đã phải tiêu hủy 5,95 triệu con lợn, tổng trọng lương trên 340 ngàn tấn, tương đương 9% tổng lượng lợn hơi năm 2019. Tổng đàn lợn nái sụt giảm mạnh từ gần 4 triệu con xuống chỉ còn 2,7 triệu con. Tương đương giảm tới 33% đàn lợn nái.

Dịch tả lợn châu Phi đã gây thiệt hại nặng nề cho ngành chăn nuôi lợn của Việt Nam (Ảnh: NGUYỄN NGỌC SƠN)

Cả năm 2020, Bộ NN&PTNT tích cực chỉ đạo các đia phương tái đàn lợn; nhiêu tỉnh thành đã có nhiều chính sách hỗ trợ để khuyến khích tái đàn lợn (hỗ trợ sớ thiệt hại do ASF, cho vay vốn không lãi suất để tái đàn, hỗ trợ thuốc để phòng bệnh, để đảm bảo an toàn sinh học..). Kết quả tuy chưa thể khôi phuc tổng số đầu con như trước khi xảy ra ASF nhưng đủ để sản xuất khối lương thịt hơi nhiều hơn so với năm 2019.

Theo báo cáo của các địa phương, tình hình tái đàn lợn như sau:

Nhóm 1: có 18 tỉnh, thành phố tái đàn và tăng đàn lợn trên 100%, trung bình là 119,28% so với thời điểm trước khi có dịch (tháng 1/2019). Gồm các tỉnh: Quảng Ninh, Khánh Hòa, Bình Phước, Khánh Hòa,  Bà Rịa Vũng Tàu,  Bình Định, Kon Tum, Hưng Yên, Tây Ninh, Gia Lai, Đắc Lắc, Bình Dương, Ninh Thuận,  Hòa Bình, Nam Định, Quảng Ngãi, Hà Tĩnh, Bình Thuận và Phú Yên.

Nhóm 2: tỷ lệ tái đàn từ 90- dưới 100%,  gồm 4 tỉnh : Bắc Cạn, Cần Thơ, Đồng Nai, Hà Giang. Mức tăng trung bình đạt 93.83 %

Nhóm 3: với tỷ lệ tái đàn tử 70- dưới 90%, so với thời điểm 1/1/2019, gồm 25 tỉnh, thành phố: Thanh Hóa, Thừa Thiên – Huế, Thái Nguyên,  Nghệ An, Tuyên Quang, Yên Bái, Lào Cai, Cà Mau, Trà Vinh, Hà Nam, An Giang, Lâm Đồng, Đắc Nông, Vĩnh Phúc, Điện Biên, Bến Tre, Quảng Trị, Bắc Giang, Thái Bình, Vĩnh Long,  Sơn La, Phú Thọ, Quảng Bình, Hà Nội và Bạc Liêu. Mức tăng đàn trung bình đạt 80,01%.

Nhóm 4: gồm 16 tỉnh, thành phố với tỷ lệ tái đàn dưới  70%, gồm: Kiên Giang, Hải Dương, Cao Bằng, Sóc Trăng, Tiền Giang, Quảng Nam, Ninh Bình, Hậu Giang, Lai Châu, Long An, Bắc Ninh, Đồng Tháp, Lạng Sơn, Hải Phòng, Tp Hồ Chí Minh và Tp Đà Nẵng. Mức tăng đàn trung bình đạt 54,14 %.

So với lúc trước dịch, riêng khối doanh nghiệp chăn nuôi lớn (16 doanh nghiệp) tăng trưởng tới 160% và so với ngày 1/1/2020 tăng 155%.

Theo Báo cáo của Cục Chăn nuôi: Tại thời điểm cuối tháng 12/2020 tổng đàn lợn của cả nước đạt khoảng 27,3  triệu con, tương đương 88,7 % so với tổng đàn lợn trước khi có bệnh DTLCP (trên 31 triệu con vào 1/1/2019). tổng số lợn của cả nước trong Quý I/2021 tăng khoảng 11,6% so với cùng kỳ năm 2020, sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng đạt 1.018,8 ngàn tấn, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm 2020 (trong đó, tại 16 doanh nghiệp là các đơn vị chăn nuôi lợn lớn, đàn lợn thịt đạt 5,5 triệu con, tăng 73,6% so với 01/01/2019 (trước khi xảy ra DTLCP), tăng 65% so với 01/01/2020 và tăng 1,8% so với cuối tháng 12/2020). Quý I/2021 tổng đàn nái của cả nước đạt trên 2,95 triệu con, tăng hơn 18,8% so với 01/01/2020; hiện nay cả nước có hơn 56 ngàn con lợn đực giống, đủ để sản xuất tinh và phối giống cho tổng đàn nái phục vụ giống cho sản xuất.

Chăn nuôi lợn tại trang trại thuộc hệ thống trang trại Vĩnh Tân, huyện Bắc Tân Uyên, tỉnh Bình Dương (Ảnh: NGUYỄN TRUNG NGHĨA)

Giá lợn tăng cao chưa từng có và thiết lập mặt bằng giá mới

Từ đầu tháng 4/2020, giá thịt lợn hơi xuất bán tại chuồng có xu hướng tăng, có thời điểm giá thịt lợn hơi tăng cao và cán mốc 100 ngàn đồng/kg, lý do: nguồn cung giảm (đàn lợn nái, lợn con chết và tiêu hủy nhiều trong cao điểm dịch cả nước từ tháng 5-7/2019, những lợn nái không chết, cũng rất hạn chế đưa vào phối giống trong giai đoạn này).Có những thời điểm giá lợn hơi và giá thịt lợn nóng từ nông thôn đến thành thị, từ nghị trường Quốc hội tới các cuộc họp thường kỳ, cuộc họp điều hành giá của Chính phủ.

Nguồn số liệu: Cục Chăn nuôi

Trong năm 2020, giá lợn hơi (giá công ty) tại miền Bắc bình quân là 74.900 đồng/kg, tăng 56% (cao hơn 26.900 đồng/kg) so với năm 2019. Tại miền Nam, giá lợn hơi bình quân 76.100 đồng/kg, tăng 58,2% so với năm 2019 (cao hơn 28.000 đồng/kg).

Nhiều hộ chăn nuôi và trang trại bỏ trống chuồng hoặc chuyển nghề khác

Theo Tổng cục Thống kê: nông hô nuôi lợn giảm từ gần 3 triệu hộ năm 2019 (01/4/2019) xuống còn trên 2 triệu hộ năm 2021 (01/01/2021). Giảm 911.629 hộ (tương đương 30,77%).

Trang trại chăn nuôi lợn cũng giảm nhiều. Theo só liêu diều tra của Cục Kinh tế hợp tác và PTNT (Bộ NN & PTNT), đến 31/3/2020, cả nước còn 911 HTX và 9924 trang trại chăn nuôi lợn. So với thời điêm trước khi xảy ra ASF, đã giảm 193 HTX (13,7%) và 4557 trang trai chăn nuôi lợn (30,8%).

Bù lại, các công ty lớn đều tăng quy mô đàn lợn nái và đàn lợn nuôi thịt. Nếu chỉ tính riêng 16 Công ty có quy mơ lớn, tai thời điểm tháng đầu năm 2021 đã có đàn nái tăng trên 30% và đàn lợn thịt tăng 71% so với thời điểm trước khi xảy ra dich ASF (01/01/2019).

Một phần nông hộ và trang trai chuyển sang nuôi gia cầm, bò thịt.

Rất nhiều nông hộ và trang trai bỏ nghề chăn nuôi, chủ yếu do cạn vốn vì lỗ do ASF, do không  đảm bảo chăn nuôi an toàn sinh học hoặc trang trai không đảm bảo cách ly theo quy dinh của Luật Chăn nuôi…

Sản lượng thức ăn chăn nuôi lợn lần đầu tiên trong lịch sử thấp hơn so với thức ăn gia cầm

Cụ thể, trong giai đoạn 2015-2017, sản lượng thức ăn chăn nuôi cho lợn luôn chiếm trên 60% (63,6-67,3%), cho gia cầm ở mức trên 30% (30,6-33,5%) so với tổng sản lượng thức ăn chăn nuôi các loại.

Đến giai đoạn 2018-2020, cơ cấu có sự thay đổi theo hướng giảm thức ăn cho lợn, tăng thức ăn chăn nuôi cho gia cầm, cụ thể như sau:

Sản lượng Thức ăn chăn nuôi giai đoạn 2015-2020 theo nhóm vật nuôi (triệu tấn). Nguồn số liệu: Cục Chăn nuôi

+ Năm 2018: Thức ăn chăn nuôi cho lợn chiếm 56,6%, Thức ăn chăn nuôi cho gia cầm chiếm 40,7%;

+ Năm 2019: Thức ăn chăn nuôi cho lợn chiếm 49,7%, Thức ăn chăn nuôi cho gia cầm chiếm 47,2%;

+ Năm 2020: Thức ăn chăn nuôi cho lợn chiếm 43,8%, Thức ăn chăn nuôi cho gia cầm chiếm 52,7%.

Đáng chú ý, năm 2020 cũng là năm đầu tiên ghi nhận sản lượng Thức ăn chăn nuôi cho lợn thấp hơn sản lượng Thức ăn chăn nuôi cho gia cầm trong cơ cấu sản lượng Thức ăn chăn nuôi tổng số.

Rõ ràng là chăn nuôi gia cầm sau ASF đã tăng trưởng khá nhanh để bù đắp môt phần nhu cầu thịt bi suy gảm do ảnh hưởng của ASF. Năm 2020, số liệu của Cục Chăn nuôi cho thấy Chăn nuôi gia cầm năm 2020 so với năm 2019 đã tăng 6,2% về đầu con (riêng gà tăng 8,5%), thịt gia cầm hơi tăng 9,2%; trứng gia cầm tăng 9,5%.

Ngoài ra, năm 2020, chăn nuôi bò thịt tăng trên 4%; chăn nuôi dê tăng gần 20% so với năm 2019.

Lần đầu tiên Việt Nam nhập khẩu lợn thịt sống về giết mổ và kỷ lục về nhập khẩu thịt lợn đông lạnh

Bày bán thịt lợn đông lạnh tại một siêu thị trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh (Ảnh: SGGP)

Lượng thịt nhập khẩu bắt đầu tăng mạnh từ những tháng cuối năm 2019, đặc biệt tăng mạnh trong 3 tháng 8-9-10 năm 2020. Tính chung trong năm 2020, tổng lượng thịt lợn đã qua giết mổ nhập khẩu về Việt Nam đạt gần 139,3 nghìn tấn, cao gấp 4,8 lần so với lượng nhập của năm 2019 và gấp 2 lần lượng nhập của cả 4 năm từ 2016-2019 cộng lại. Về kim ngạch nhập khẩu thịt lợn, lũy kế cả năm 2020 đạt 330,2 triệu USD, cao gấp 6 lần so với kim ngạch nhập khẩu của năm 2019. Nguồn nhập khẩu chủ yếu từ các nước Canada, Đức, Ba Lan, Braxin, Hoa Kỳ, Tây Ban Nha và LB Nga.

Ngoài thịt lợn, thì lượng chân và phụ phẩm từ lợn nhập về Việt Nam trong năm 2020 cũng tăng 4,2% so với năm 2019, đạt gần 92,6 nghìn tấn. Như vậy, tổng lượng thịt và phụ phẩm từ lợn nhập khẩu trong năm ước đạt gần 232 nghìn tấn, cao gấp gần 2 lần so với năm 2019. Về chủng loại thịt: thịt ba chỉ, thịt vai, thịt đùi và sườn là những chủng loại thịt lợn được nhập khẩu nhiều nhất về Việt Nam trong năm 2020.

Nhưng nhờ ASF mà nhiều người tiêu dùng Việt ở vùng thành thị đã bước đầu quen dần với việc tiêu dùng thit lợn đông lạnh.

Nhập khẩu lợn sống

Từ tháng 6/2020, lần đầu tiên Việt Nam chính thức cho phép nhập khẩu lợn sống từ Thái Lan để làm giống và nuôi/giết mổ làm thực phẩm. Năm 2020, số lượng lợn sống nhập về Việt Nam đạt 491.457 con, trong đó lợn giống là 43.806  con (1.219 con đực), lợn giống nhập khẩu nhiều nhất từ Thái Lan là 34.641 con, chiếm 79,1%. Nhập khẩu lợn giống chủ yếu từ Thái Lan, Canada, Hoa Kỳ, Đan Mạch, Pháp và Đài Loan.

Lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam chính thức nhập khẩu lợn sống Thái Lan về giết mổ (Ảnh: VĂN GIANG)

Ngoài ra, trong năm 2020 cả nước đã nhập khẩu 554,9 ngàn con trâu, bò sống,tương đương 194,2 ngàn tấn thịt (tính bình quân 350 kg/con) và khoảng 161,8 ngàn tấn thịt mát gia súc/thịt gia súc đông lạnh. Tổng số lượng thịt gia súc nhập khẩu khoảng 356 ngàn tấn (tương đương 71,9% tổng sản lượng thịt gia súc ăn cỏ sản xuất trong nước năm 2020) , thấp hơn một chút so với năm 2019 (do ảnh hưởng giá bán tại Úc tăng cao).

Năm 2020, tổng số lượng thịt gà nhập khẩu khoảng 215 ngàn tấn, tương đương 20,4% sản lượng thịt gà sản xuất trong nước (thịt gà chiếm khoảng 74% trong tổng sản lượng thịt gia cầm)tăng 50,95% so với 2919.

TS Đoàn Xuân Trúc

Phó Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam

Nguồn: Nhachannuoi.vn